Thứ Bảy, ngày 31 tháng 12 năm 2011

Cảm quan và dự báo cho Việt Nam 2012

Nhân dịp cuối năm, một số trí thức, nhân sỹ, văn nghệ sỹ trong nước cho BBC biết cảm quan khác nhau của họ về năm 2011 đang sắp qua đi và nêu ra dự đoán cùng hy vọng cho tình hình đất nước trong năm mới 2012.

Đất nước vẫn đang tăng trưởng
nhưng có hướng đi của nền kinh tế
 'đang vào ngõ cụt', theo ông Lê Bạch Dương
Tiến sỹ Lê Bạch Dương, đồng Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội (ISDS) cho biết đánh giá của mình về năm 2011:

"Tôi nghĩ là năm vừa rồi ở Việt Nam nhiều mối lo hơn là tín hiệu đáng mừng... So với năm trước, gần đây những bức xúc xã hội càng ngày càng gia tăng và niềm tin cũng suy giảm ở trong người dân. Rất nhiều hiện tượng thể hiện sự bức xúc của người dân," nhà nghiên cứu xã hội nói.

"Chẳng hạn trước đây chưa từng thấy những hiện tượng như người dân chống lại người thi hành công vụ đánh lại cảnh sát, lao xe vào cảnh sát. Tất cả những cái đó không phải là những hành động mang tính tự nhiên mà có. Nó cũng có thể là bột phát nhưng về bình diện rộng, nó thể hiện được sự bất bình của người dân, sự bức xúc của họ và họ buộc phải thể hiện nó ra khi bị đẩy đến tình thế, tất nhiên, cũng có những người sai.

"Thế nhưng những cái đó bắt đầu trở nên những hiện tượng lặp đi lặp lại, chưa dám nói là phổ biến. Báo chí đã nói rất nhiều, phê bình, thậm chí đưa ra xử những vụ như là tát cảnh sát hay chống người thi hành công vụ. Thực ra chống người thi hành công vụ ở nước nào, về cơ bản cũng không được chấp nhận.

"Nhưng nó thể hiện sự bức xúc của người dân. Và niềm tin vào bộ máy nhà nước có thể bảo vệ người dân hay thực thi luật pháp cho đúng đã bị suy giảm, nên người ta mới có những hành động như vậy."

Về triển vọng năm mới, đặc biệt liên quan tới người nghèo ở Việt Nam, ông Dương cho biết:

"Về mặt kinh tế vẫn là đang tăng trưởng, cho nên về cơ bản mọi người vẫn đang được hưởng những lợi ích nhất định. Thế nhưng những vẫn đề về công bằng, phân bổ những thành quả về mặt kinh tế từ trước đến nay vẫn không mang tính công bằng.
"Việt Nam hiện nay đứng trước những thách thức rất lớn về mặt kinh tế. Kinh tế có khả năng sụt giảm sâu nữa. Nhiều báo cáo kinh tế ở Việt Nam cho thấy kinh tế đang đi vào những ngõ cụt. Nên tôi e rằng trong năm tới, những vấn đề cải thiện đời sống cho người nghèo, nếu như không thụt lùi thì cũng không có bước tiến nào đáng kể cả."
'Toàn vẹn lãnh thổ'
Nhiều người dân Việt Nam muốn cùng
 nhà nước giữ gìn toàn vẹn lãnh thổ,
 theo ông Nguyễn Xuân Diện
Từ Hà Nội, Tiến sỹ Nguyễn Xuân Diện, blogger có sự hiện diện trong các cuộc đợt biểu tình phản đối Trung Quốc trong năm, nhấn mạnh đến thái độ bảo vệ lãnh thổ của người dân:
"Nhìn lại năm 2011, thì điều đáng mừng nhất là người dân. Rất nhiều người dân Việt Nam đã lo lắng đối với vận mệnh của đất nước và băn khoăn, lo lắng, mong muốn được góp phần tìm hiểu, bày tỏ thái độ và phản đối việc nhà cầm quyền Trung Quốc đã liên tục gây hấn trên biển Đông," ông Diện nói:
"Người dân Việt Nam rất lo lắng và muốn cùng với chính phủ, nhà nước, bày tỏ sự quyết tâm trong việc gìn giữ toàn vẹn lãnh thổ Việt Nam. Đấy là điều mà chúng tôi thấy là đáng mừng.
"Còn điều đáng lo, thì lo nhất trong năm 2011 là sự băng hoại của các giá trị văn hóa và đạo đức. Lễ hội được mở tràn lan, các vụ giết người ngày càng nhiều và những sát thủ thì ngày càng trẻ tuổi. Học sinh, sinh viên ở nhiều trường phổ thống và trường đại học có nhiều biểu hiện xấu về mặt đạo đức, làm cho rất đáng lo."
"Những mặt khác về mặt văn hóa xã hội như nạn đạo văn, đạo các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật, các sáng tác vẫn chưa chấm dứt. Các lễ hội mở lan tràn, mù quáng, đã không phát huy được hết những tác dụng để khơi dậy truyền thống yêu nước, truyền thống văn hóa, văn hiến của người Việt Nam; mà lại cổ vũ cho những điều mê lầm như thăng quan, tiến chức, cầu tài, cầu lộc, hoặc chưa được định hướng tốt đẹp."
Về kỳ vọng năm 2012, ông Diện, người giữ cương vị Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin - Tư liệu Viện Nghiên cứu Hán Nôm cho hay:
"Trước thêm năm mới, bao giờ người ta cũng hy vọng những điều tốt đẹp, sáng sủa hơn và chờ đợi những điều tốt đẹp hơn và chúng tôi cũng hy vọng với hội nghị trung ương vừa rồi của đảng, sẽ có chỉnh đốn đảng, nhìn nhận ra những sai lầm, những khuyết điểm và đảng sẽ phát huy nội lực và bộ máy nhà nước ngày càng trong sạch, minh bạch để cùng nhau xây dựng đất nước tốt đẹp hơn, tiến bộ hơn," ông Diện nói.
'Còn phải chờ đợi'
Khoa học có tiến bộ, giáo dục vẫn còn
nhiều lo lắng trong năm 2011,
theo Giáo sư Vũ Cao Đàm từ Đại học Quốc gia
Từ Sài Gòn, Giáo sư Vũ Cao Đàm, nguyên Viện trưởng Viện Quản lý Khoa học, nhìn nhận năm 2011 từ góc độ phát triển khoa học, công nghệ và giáo dục:
"Trong năm qua, những cố gắng của các cơ quan chức năng đang hướng rất mạnh vào việc xây dựng chiến lược phát triển khoa học và cải cách hệ thống giáo dục," Giáo sư Vũ Cao Đàm nhận xét.
"Hiện nay đang thảo luận chiến lược khoa học công nghệ, cuộc thảo luận đang thúc đẩy rất nhiều những tư duy để làm sao đưa ra được một phương án phát triển tốt đẹp, đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội,"
"Còn về giáo dục, trong năm vừa qua, xuất hiện rất nhiều hiện tượng tiêu cực đã nêu ở trên báo chí. Tôi thấy các nhà lãnh đạo đang đặt rất nhiều quyết tâm để cải cách hệ thống giáo dục.
"Năm qua, Giáo sư Ngô Bảo Châu đã dành được giải thưởng Fields về toán học và Thủ tướng Chính phủ cũng đã dành nhiều ưu ái với Giáo sư Châu. Và tôi thấy là hiện nay các vị ấy cũng đang triển khai các công việc của Viện Cao Cấp về Toán. Năm qua Việt Nam đã ghi nhận được những sự kiện đáng mừng như thế."
Về dự đoán năm mới, Giáo sư Đàm nói: "Năm tới có khá hơn không thì tôi cho rằng vẫn chưa có đủ thông tin để mà nói được. Bởi vì ở Việt Nam trong năm qua có rất nhiều thảo luận để phát triển kinh tế, đặc biệt là tái cơ cấu các tập đoàn nhà nước, mọi cố gắng lôi cuốn vào trong đó rất nhiều, nên mối quan tâm đối với khoa học trong chừng mực nào đó chưa đủ mạnh, chưa tương xứng với các cố gắng về tái cơ cấu hệ thống kinh tế."
Về điều được gọi là "quan trí" ở trong Quốc Hội Việt Nam hiện nay, so với các khóa Quốc hội gần đây, đặc biệt qua bình diện "các phát biểu" trên nghị trường của các nghị sỹ, ông Vũ Cao Đàm bình luận:
"Chưa muốn so sánh các cuộc họp lần này với các cuộc họp lần trước. Vì mỗi cuộc họp có những bối cảnh khác nhau. Ví dụ những lần trước có những chuyện nóng, gây ra bức xúc, còn hiện nay cũng đang nổi lên một số vấn đề, nhưng mức độ bức xúc chưa chắc đã cao bằng thời điểm nổ ra các cuộc tranh cãi rất mạnh ở trong Quốc hội."
Nói về triển vọng năm mới, đặc biệt về đối thoại bang giao Trung - Việt sau chuyến thăm của Phó Chủ tịch Nước của Trung Quốc, Tập Cận Bình, Giáo sư Đàm, người từng tu nghiệp ở Trung Quốc nhận xét:
"Quan hệ với các nước, cũng có lúc khá lên, có lúc kém đi. Còn hiện nay, tôi nghĩ có thể dùng cái chữ "dịu đi một chút," nhưng còn biến động và bản chất như thế nào, tôi nghĩ chúng ta còn phải có thời gian."
'Đất nước bỏ ngỏ'
Nhà văn Võ Thị Hảo băn khoăn về tham nhũng
 trong năm qua và hướng về những
người bị 'tù oan' vào dịp năm mới này.
Từ Hà Nội, nhà văn Võ Thị Hảo cho rằng năm 2011 là một năm "hết sức đáng buồn" đối với người Việt Nam, bà nói:
"Tôi cảm giác như là đất nước bị bỏ ngỏ. Sự tham nhũng lên đến tột đỉnh. Quyền lực nhóm đã cấu kết với những thế lực có quyền lực lớn ở trong bộ máy, hệ thống nhà nước, cho tới các tỉnh thành. Người ta đều thấy là không có ai thực sự muốn ngăn chặn nó. Tôi nghĩ rằng ngăn chặn tham nhũng, không phải là không thể ngăn chặn được," nhà văn bình luận.
"Tất cả quyền lực nằm ở những người lãnh đạo đứng đầu đất nước, nhưng tôi cảm thấy chưa ai thực sự muốn ngăn chặn tham nhũng. Qua sự phá sản của hơn 50.000 doanh nghiệp trong năm 2011, có thể thấy những quyết định điều hành kinh tế hết sức bất thường làm tổn thương cho nền kinh tế rất lớn.
"Về mặt văn hóa, báo chí bị chặn, không cho nói đến những vấn đề cốt tử của người dân. Và cuối cùng báo chí vượt qua khó khăn bằng việc đưa tin những vụ 'cướp, giết, hiếp' rất nhiều.
"Đúng là một năm không có gì vui, nhưng có vui chăng thì chỉ có điều là năm 2011 là năm mà người dân Việt Nam bắt đầu bộc lộ, bày tỏ thái độ của mình. Họ dám xuống đường biểu tình, bày tỏ thái độ ôn hòa, rất lịch sự và nhã nhặn về việc bảo vệ chủ quyền đất nước, trước nguy cơ ngoại xâm.
"Tôi thấy một số người Việt Nam đã bắt đầu biết thể hiện mình. Biết bày tỏ quyền tối thiểu của con người. Nhưng họ lại bị đàn áp. Đó là sự đàn áp từ phía những người lãnh đạo. Tôi thấy dù là ai thì đó vẫn là sự tác trách và không được phép làm như vậy."
Về cảm nhận cho năm mới, nhà báo kiêm họa sỹ này chia sẻ: "Năm mới, tôi nghĩ tới những người ở trong tù bị tù một cách oan uổng. Họ bảo vệ đất nước, họ bày tỏ thái độ và Hiến pháp cho phép điều đó. Tôi nghĩ tới những người còn bị ở trong tù một cách oan uổng.
Và nếu muốn nói có một mong muốn gì đó cho năm mới, thì tôi mong rằng năm mới đến và những người đồng bào của tôi, kể cả tôi nữa, phải có một nghị lực, phải nhớ lại, nghĩ lại rằng mình vốn là con người. Chúng ta có còn bình thường không và còn là con người nữa không khi thấy những người cướp bóc của công, cũng như những kẻ cướp ngang nhiên đi lại trên đường và tước đoạt quyền sống, quyền mưu sinh của người khác," nhà văn Võ Thị Hảo đặt câu hỏi.
'Khía cạnh đáng mừng'
Một tiếng nói nữ giới khác, từ Viện Xã hội học, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Thạc sỹ Phạm Quỳnh Hương, cho BBC biết cảm nhận của mình:
"Tôi cảm thấy đáng lo là thực sự điều kiện kinh tế, giáo dục... nói chung hiện trạng của đất nước nói chung rất là thấp, so với khu vực và các nước khác trên thế giới.
"Tôi cảm thấy chưa ổn ở chỗ chính người dân Việt Nam và kể cả những người lãnh đạo nữa chưa nhìn thấy rằng mình 'ở thế thấp', nhiều người vẫn hoang tưởng về địa vị của mình, cứ tưởng mình ở thế cao, trong khi các nước ở chung quanh họ tiến rất nhanh. Cho nên không chú tâm vào sự phát triển," chuyên gia về các vấn đề đô thị và y tế của Viện Xã hội học nói.
Tuy nhiên, bà Phạm Quỳnh Hương, người có tham gia các cuộc biểu tình vì Hoàng Sa - Trường Sa mùa Hè 2011 cũng cho rằng năm qua có một khía cạnh đáng mừng:
"Đáng mừng nhất tôi cảm thấy trong năm nay, có thể nói là có một cái gì đó cởi mở hơn trong cuộc sống của người dân, mặc dù hoàn cảnh của đất nước hiện nay cùng với xu thế suy thoái, về mặt kinh tế khó khăn, nhưng bù lại mọi người cũng nghĩ đến nhau nhiều hơn, cưu mang những người khó khăn hơn mình và cũng nghĩ về cái chung nhiều hơn.
"Trong thời gian qua, nhiều người mải miết làm ăn kiếm tiền thật nhiều cho mình, gia đình mình, nhưng bây giờ khi việc kiếm ăn khó khăn hơn, người ta chững lại và người ta bình tĩnh nhìn lại và cho rằng mình có thể thể dừng lại để duy trì một mối quan hệ nào đấy, để cho xã hội được bình ổn hơn.
"Và khi người dân quan tâm đến các khía cạnh xã hội nhiều hơn, chứ không chỉ chú tâm vào làm kinh tế cho chính mình hay gia đình mình, thì cũng là một cách tốt hơn, điều kiện tốt hơn để xã hội tiến lên trong thời gian tới," nhà nghiên cứu nói với BBC.
Quốc Phương
Nguồn: BBC

2011: năm của những phản kháng

 Tất cả bắt đầu bằng những vụ xuống đường phản kháng ở Tunisia, rồi ở Ai Cập, Libya, Yemen, Syria… Còn Hi Lạp, Tây Ban Nha… trong một châu Âu vỡ nợ, thậm chí cả ở Mỹ, Nga, Trung Quốc.


Khi sự bất mãn, từ cội nguồn đến hiện tượng, không được giải quyết thì xung đột là tất yếu.
Đối với người được trao giải Nobel kinh tế Paul Krugman, phong trào “Chiếm lấy Phố Wall” bắt nguồn từ sự bất mãn tới giới hạn của dân chúng Mỹ: “Có một điều gì đó đang diễn ra ở đây… Sự nổi lên của một phong trào quần chúng đang nổi giận. Chúng ta có thể nói gì về những người phản kháng ấy?”.
Từ phố Wall…
Ông Paul Krugman giải thích lý do của sự bất mãn này: “Việc họ lên án Phố Wall như là một thế lực hủy diệt, cả về mặt chính trị lẫn kinh tế, là hoàn toàn đúng. Trước hết, giới ngân hàng tận dụng việc để ngỏ các quy định để tha hồ “làm ăn”, thổi lên các bong bóng vĩ đại qua việc cho vay vô lối. Đến khi bong bóng vỡ, giới ngân hàng lại được giải cứu bằng đồng tiền thuế của người dân…”. Không chỉ giải thích, ông Paul Krugman kêu gọi ủng hộ phong trào này: “Làm sao quý vị lại không vỗ tay cổ vũ những người phản kháng cho việc họ cuối cùng cũng đã bày tỏ lập trường” (1).
“Các nước này hưởng lợi từ toàn cầu hóa và không ngừng giàu có, song sự giàu có chỉ mỗi tầng lớp ăn trên ngồi trốc được hưởng”Báo Capital (Pháp)
Trong một bài viết khác, nhà trí thức “không trùm mền” này phê phán phần lỗi của Chính phủ Mỹ trong việc thực hiện điều mà ông gọi theo Jean-Jacques Rousseau là “khế ước xã hội”:
“Trong khoảng thời gian từ năm 1979-2005, thu nhập thực tế sau khi trừ đi lạm phát của các gia đình trung lưu đã tăng 21%. Cũng trong quãng thời gian đó, thu nhập của những người rất giàu, của khối 1% giàu nhất, đã tăng đến 480%. Cần phải tranh luận về mức độ trách nhiệm của chính phủ trong sự dị biệt tăng thu nhập quá cỡ này. Điều mà ta biết rất rõ là chính sách (nhà nước) cứ luôn nghiêng về phía người giàu” (2).
Có thể hiểu theo ông Paul Krugman, bất công xã hội tạo nên sự bất mãn, trong đó đều có trách nhiệm của nhà nước. Trong thâm sâu của vấn đề “cánh 1%” ăn trên đầu đại đa số 99% ở Mỹ, có vấn đề gọi là “đóng góp vận động tranh cử” để rồi sau khi thắng cử phải ân đền oán trả.
Kinh điển giáo khoa chống tham nhũng gọi đó là tham nhũng chính trị (political corruption), nghĩa là việc các nhà ban hành chính sách lạm dụng vị trí của mình khai thác các chính sách, định chế cùng các quy định về thủ tục trong việc cấp tài nguyên và tài chính nhằm duy trì quyền lực của mình (3). Đảng Cộng hòa hay Đảng Dân chủ đều “ân oán” ít nhiều với các đóng góp viên của mình nên sẽ phải đền đáp bằng cách này hay cách khác, kể cả phong làm đại sứ.
… Đến Tunisia, Ai Cập, Tây Ban Nha…
Thật ra “Chiếm lấy Phố Wall”, như tự giới thiệu của phong trào này, lấy cảm hứng từ những gì đã xảy ra tại Tunis, Cairo, Tây Ban Nha… Câu chuyện về một thanh niên Tunisia bị cảnh sát “giải tỏa” xe đẩy bán rau của mình phản ánh cảnh cùng cực của một số người trong một nền kinh tế có GDP/đầu người là 3.596 USD vào năm đó. Những nước khác ở khu vực Bắc Phi có kinh tế cũng khá: GDP/đầu người là 12.062 USD tại Libya, 4.477 USD tại Algeria, 3.790 USD tại Tunisia, 2.868 USD tại Morocco và 2.771 USD tại Ai Cập (năm 2010, theo Quỹ Tiền tệ quốc tế). Thậm chí Libya dư tiền để thuê hàng vạn lao động nước ngoài.
Vấn đề là theo báo tài chính Capital của Pháp, “các nước này hưởng lợi từ toàn cầu hóa và không ngừng giàu có, song sự giàu có chỉ mỗi tầng lớp ăn trên ngồi trốc được hưởng”. Vấn đề là ăn trên ngồi trốc đó dựa vào tham nhũng: Ai Cập hạng 98, Tunisia hạng 105, Morocco hạng 85 trên bảng xếp hạng của Tổ chức Minh bạch quốc tế.
Tự thân tham nhũng đã là một vấn đề, song tham nhũng chính trị như đã nêu ở trên lại là “vấn đề của mọi vấn đề”! Nếu như ở Mỹ, “cánh 1%” dựa vào các luật giảm thuế của Đảng Cộng hòa và đảng này (cũng như Đảng Dân chủ) luôn dựa vào những khoản đóng góp đó để thắng cử thì ở các nước khác, tham nhũng gắn chặt với nạn thân bằng quyến thuộc và bè phái để độc quyền chia chác các cơ hội. Thậm chí việc chia chác đến không còn cả công ăn việc làm cho dân chúng. Tỉ như ở Libya, thuê lao động nước ngoài ào ạt vào nhận cũng công việc đó với “giá bèo”, ở Ai Cập nhận lao động châu Á vào làm thợ xây dựng…
Theo Tổ chức Lao động quốc tế (OIT), tỉ lệ thất nghiệp nơi giới trẻ ở các nước này quá cao so với tổng dân số: 23,9% cho toàn khu vực Bắc Phi (năm 2009), thậm chí cao gấp đôi khu vực châu Phi Hạ Sahara (chỉ 11,9%). Khi tỉ lệ thất nghiệp nơi giới trẻ xấp xỉ 20% hoặc hơn, đó chính là những “quả bom nổ chậm” mà các chính phủ ấy đã “vô tình” không ý thức được, nên đến khi “nồi áp suất” bị căng quá mà bùng nổ, cảnh sát không còn hữu dụng, đã đem quân đội ra đàn áp, vốn là điều cấm kỵ theo luật pháp quốc tế.
Khác biệt ở Trung Quốc
Những cuộc biểu tình cuối năm ở một số địa điểm tại Trung Quốc có cùng nguyên nhân như ở các nơi, nhưng khác chăng là nay ở Trung Quốc đã có những cách ứng phó linh hoạt hơn. Trong vụ phản kháng việc thu hồi đất đai ở Ô Khảm (tỉnh Quảng Đông), Nhân Dân Nhật Báo cho biết các quan chức cấp tỉnh đã đàm phán được với dân địa phương nhằm giải quyết tranh chấp và đã cách chức hai quan chức là bí thư đảng ủy và trưởng làng vì vi phạm luật khi bán đất cho các nhà phát triển dự án bất động sản.
Báo này trích lời Uông Dương, bí thư Đảng ủy tỉnh Quảng Đông, nói vụ tranh chấp trên là “kết quả của các xung đột đã dồn nén từ lâu trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội. Chúng ta cần phải xem xét nghiêm túc vấn đề và có các biện pháp hiệu quả để giải quyết”.
Hôm thứ tư tuần trước, Bộ trưởng Công an Chu Vĩnh Khang chỉ thị: “(Chúng ta phải) tăng cường những nỗ lực để hòa giải các xung đột, tranh cãi, phải cải thiện hệ thống hòa giải nhằm xử lý các cuộc xung đột tranh cãi từ gốc rễ và không để nó phát triển” (4).
Đây không phải là một ứng biến đơn lẻ của một địa phương, mà là trong một chủ trương chính thức. Tờ Global Times (5) của Trung Quốc cho biết ông Chu Vĩnh Khang, Ban thường vụ Bộ Chính trị Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, đã chỉ thị xúc tiến một chiến dịch của Bộ Công an nhằm đáp ứng tốt hơn các khiếu nại của quần chúng. Quần chúng được mời tham gia giám sát công tác của cảnh sát, công an.
Cần nhắc lại rằng ngày 3-10-2010, Thủ tướng Ôn Gia Bảo, trước phái viên Fareed Zakaria của CNN, từng tuyên bố: “Nguyện vọng và đòi hỏi của dân chúng về dân chủ, tự do là một sức mạnh không thể kháng cự” và rằng “Đảng Cộng sản Trung Quốc cần phải hành động theo đúng hiến pháp và pháp luật, chứ không thể đứng trên hiến pháp và pháp luật như trong thời kỳ còn là một đảng cách mạng đang đấu tranh để giành chính quyền”.
Mỗi xã hội có những vấn đề riêng của mình, song cách xử lý chỉ có một: thượng tôn pháp luật và giảm thiểu những lạm dụng, đừng để những bất mãn cứ chồng chất.
DANH ĐỨC
__________
(1) “Confronting the malefactors”, by Paul Krugman, The New York Times, October 6, 2011
(2) “The social Contract”, by Paul Krugman, The New York Times, September 22, 2011
(3) The anti-corruption plain language guide, transparency international.
(4) 
http://www.bbc.co.uk/vietnamese/world/2011/12/111222_china_wukan_deal.shtml
(5) Chinese official calls on police to better address public complaints, Global Times | December 17, 2011
Theo TTCT

Sao cứ để dân... đoán mò?

Suốt mấy tháng qua, hiện tượng ô tô, xe máy bỗng dưng… bốc cháy (hoặc nổ như bom) đã gieo nỗi âu lo lớn cho hàng triệu người tham gia giao thông.
Đã có nhiều giả thuyết, như chất lượng xe lắp ráp tại nhà máy “có vấn đề”; chất lượng dịch vụ sửa chữa, bảo trì không “chuẩn” và thậm chí thói quen người sử dụng xe máy cũng được đưa ra nhằm lý giải cho hiện tượng bốc cháy đó.
Thế nhưng xe cháy vẫn cứ… cháy và mối nghi ngờ ngày một lớn là có phải do hóa chất pha xăng hay không?
Hiện nay một bộ phận dư luận đang rất tin rằng Methanol (hiện được bán phổ biến trên thị trường với giá 7.000 đồng/lít, chưa bằng giá một nửa lít xăng) chính là “thủ phạm” phá hủy các chi tiết và bộ phận của xe theo hình thức ăn mòn. Qua một thời gian nhất định Methanol sẽ hòa tan các chi tiết, làm hở một số chất liệu cao su, nhựa dẻo dẫn đến việc xăng và Metanol thoát ra ngoài, gặp tia lửa, nguồn nhiệt sẽ bốc cháy. Có chuyên gia khăng khăng rằng dù thực tế Việt Nam chỉ có xăng E5 pha 5% Ethanol nhưng ông ta nghi ngờ hàm lượng Methanol – ethanol có thể lên tới 30-40%. Trong khi đó các hãng xe máy không chạy theo kịp vì họ vẫn sử dụng vật liệu như ống dẫn xăng, gioăng cao su chỉ chịu được nồng độ 10%!
Cũng suốt tuần qua, câu chuyện về sự “mất tích” đầy bí ẩn của một con tàu thuộc Vinalines khiến cho nỗi hy vọng, chờ đợi, lo lắng của thân nhân thuyền viên và dư luận xã hội dồn nén lên từng ngày. Sóng cấp 8, thủy tặc và nhiều lý do mơ hồ khác lần lượt được nhắc tới như những giả thuyết về sự bất tích bí ẩn của con tàu, nhưng đều không đứng vững được.
Và trong số các giả thuyết về nguyên nhân mất tích, có một phân tích liên quan đến nhiều con tàu khác bị tai nạn khi đang chở quặng Nickel khiến dư luận sửng sốt. Chỉ tính hai năm gần đây, đã xảy ra năm vụ tương tự thế, mà ba con tàu gặp sự cố vào cuối năm 2010 đều là tàu chở quặng Nickel, cùng bốc hàng từ Indonesia, cùng treo cờ Panama.
Đáng lưu ý là chúng đều chở xô, tức là những tàu chở hàng không đóng bao, hàng được rót thẳng vào hầm và giới vận tải hàng hải đã bàn luận nhiều về thứ hàng hóa được coi là nguy hiểm này từ lâu. Lý do, dù là thứ hàng khô nhưng khi quặng hút ẩm, sẽ xảy ra hiện tượng hóa lỏng. Cơ chế này diễn ra khi tàu chạy trên biển gặp sóng lớn, bị lắc ngang, lắc dọc, trồi lên sụp xuống, khiến khoảng không gian giữa các hạt quặng sẽ giảm đi, làm tăng áp suất nước dẫn tới một trạng thái gọi là điểm ẩm chảy và số hàng quặng khô rời rạc lúc ấy sẽ chuyển sang trạng thái gần như một chất lỏng do mất lực ma sát giữa các hạt. Và cái gì tới phải tới, khi trở thành thứ hàng lỏng nó sẽ xô về một hướng khi tàu lắc và không quay trở về vị trí cân bằng ở trung tâm nữa. Khi tàu lắc tiếp, quặng lỏng tiếp tục dồn sang một bên, khiến góc nghiêng của tàu tăng nhanh và tàu lật nhào rất nhanh, đến mức không kịp phát tín hiệu cấp cứu!
Vì thế giới vận tải biển vẫn nhắc nhau về việc tuân thủ triệt để Luật Quốc tế về An toàn chở Hàng xô trong đó có những yêu cầu nghiêm ngặt về độ ẩm cho phép. Đáng lưu ý hơn là nhiều tai nạn, những bài học đắt giá tương tự thế thường được lưu giữ trong các đơn vị bảo hiểm.
Thế nhưng hầu như chúng không được dùng để phân tích, nghiên cứu, học tập và cảnh báo phòng ngừa chung.
Vậy tại sao những vấn đề hệ trọng như hai câu chuyện nói trên không thấy cơ quan nhà nước nào lên tiếng chính thức, mà cứ để dân đoán mò?

Cuối năm nhìn lại, tiếc nhớ gì và hi vọng gì?

Những ngày cuối năm 2011 thế giới đón nhận tin về cái chết của hai lãnh đạo, một cựu tổng thống và một đương kim chủ tịch.
Bên trời Âu, cựu tổng thống Cộng hoà Tiệp Václav Havel qua đời để lại nhiều thương tiếc cho những người yêu dân chủ. Ông khởi xướng cuộc cách mạng nhung cách đây hơn hai thập niên qua những tranh đấu chính trị ôn hoà đưa đến tự do, dân chủ cho Đông Âu.
Tổng thống Václav Havel
Xuất thân từ một nhà làm văn học, là một kịch tác gia nhưng không vì thế mà Václav Havel không quan tâm đến chính trị, đến nước Tiệp dưới sự cai trị của Đảng Cộng sản và ông đã không ngần ngại lên tiếng tranh đấu cho những quyền căn bản của con người. Havel đã cùng với hàng trăm trí thức, văn nghệ sĩ Tiệp soạn Hiến chương 77 đặt nền tảng tranh đấu ôn hoà cho dân chủ tại Tiệp. Cái giá ông phải trả là nhiều năm tù. Nhưng ông và các bạn đồng hành không sờn lòng.
Cuối cùng dân chủ đã thắng độc tài. Với thành công của cách mạng nhung tại Tiệp vào năm 1989, đến đầu thập niên 1990 của thế kỉ trước luồng gió dân chủ đã thổi qua Đông Âu cuốn trôi đi những chế độ cộng sản. Nước Tiệp chia lại thành Cộng hoà Tiệp và Cộng hoà Slovakia. Những cuộc bầu cử tự do được tổ chức, Václav Havel được bầu chọn làm tổng thống hai nhiệm kì, từ 1993 đến 2003, của nước Tiệp mới trong tự do dân chủ.
Cựu tổng thống Václav Havel qua đời ngày 18-12-2011, hưởng thọ 75 tuổi. Nhiều người hoạt động cho dân chủ ở Việt Nam biểu tỏ lòng thương tiếc vì ông đã chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ cho công cuộc đấu tranh của họ.
Bên Đông Á, Chủ tịch Bắc Hàn Kim Jong-il đột ngột từ trần ngày 17-12-2011 ở tuổi 69 là sự kiện khá bất ngờ, dù rằng nhiều năm qua đã có những đồn đoán về tình trạng sức khoẻ rất yếu của ông.
Lên nắm quyền do cha truyền con nối từ năm 1994 và tiếp tục chính sách của người cha bằng cai trị độc đoán, khép kín đất nước, đưa Bắc Hàn vào tình trạng nghèo đói cùng cực khiến cả triệu dân chết, cùng lúc đe doạ các nước lân bang Nam Hàn, Nhật Bản với vũ khí nguyên tử. Kim Jong-il chẳng được nể trọng vì hay gây hấn quân sự với Nam Hàn và đã tổ chức khủng bố, ám sát nhắm vào lãnh đạo Nam Hàn. Chỉ vì bản tính bất thường của lãnh đạo Bắc Hàn mà thế giới không thể không quan tâm.
Cái chết của Kim Jong-il có bất ngờ, nhưng ngạc nhiên hơn là quyền hành lại được chuyển sang cho người con là Kim Jong-un với tuổi đời mới 27.
Giới quan sát có người mang chút hi vọng sẽ có những thay đổi ở Bắc Hàn vì Kim Jong-un đã du học Thụy Sĩ và với những tiếp cận ở phương Tây sẽ cho nhà lãnh đạo trẻ một tầm nhìn khác hơn thế hệ ông nội và cha. Nhưng nhìn lại lịch sử cận đại, lãnh tụ trong các chế độ cộng sản dù có theo học ở phương Tây cũng không có gì đảm bảo cho tính nhân bản trong cách cai trị. Pol Pot từng du học Pháp và khi nắm quyền đã ra lệnh giết bất kì ai mang dáng dấp hay có tư tưởng được coi là thành phần trí thức của Kampuchia.
Nếu người nối ngôi lãnh đạo Bắc Hàn tiếp tục chính sách của ông nội và cha đã để lại, với tuổi đời còn trẻ như thế thì dân tộc Bắc Hàn sẽ tiếp tục sống trong cô lập, nghèo đói ít nhất cũng cả nửa thế kỉ tới.
Tin Kim Jong-il qua đời được người nữ xướng ngôn viên truyền hình Bắc Hàn loan đi trong nước mắt. Từ đó hình ảnh cả triệu người dân Bắc Hàn khóc lãnh tụ một cách thảm thiết, sướt mướt được truyền đi trông như những người con đang khóc cha, khóc mẹ qua đời. 
Trên các mạng thông tin của người Việt có chuyền cho nhau xem khúc phim dân Bắc Hàn khóc Kim Jong-il với lời bình luận ngắn: “Không thể làm khác hơn.”Tin Kim Jong-il qua đời được người nữ xướng ngôn viên truyền hình Bắc Hàn loan đi trong nước mắt. Từ đó hình ảnh cả triệu người dân Bắc Hàn khóc lãnh tụ một cách thảm thiết, sướt mướt được truyền đi trông như những người con đang khóc cha, khóc mẹ qua đời.
Lời bình rất chính xác. Với cách cai trị độc đoán của lãnh đạo Bắc Hàn từ hơn nửa thế kỉ qua, người dân ở đó không thể làm khác hơn, không thể không khóc “Lãnh tụ Kính yêu” vì nếu không làm thế thì cơ hội bị đi cải tạo hay vào ngục tối là rất cao.
Chủ tịch Kim Jong-il chết thế giới ít động lòng. Nhà nước Bắc Hàn cũng chẳng muốn đón tiếp lãnh đạo hay đoàn ngoại giao các nước tới dự tang lễ và không cho truyền thông nước ngoài vào như bao chục năm nay. Cái chết không làm mấy ai cảm thấy tiếc nhớ mà chỉ thương cho 25 triệu dân Bắc Hàn sống trong sự kìm kẹp của lãnh đạo cộng sản giáo điều từ hơn nửa thế kỉ qua.
Nhìn về đất nước Việt Nam, tuy người dân có cuộc sống khá hơn dân Bắc Hàn nhưng bàn tay thô bạo của đàn áp vẫn hiển hiện khắp nơi. Nhiều người tham gia biểu tình bảo vệ biển đảo quê hương, nhiều tu sĩ, tín đồ tranh đấu cho tự do tôn giáo đã bị an ninh bắt giữ hay sách nhiễu. Nhiều người tranh đấu cho nhân quyền, dân chủ vẫn đang bị giam cầm: Cù Huy Hà Vũ, Lê Công Định, Trần Huỳnh Duy Thức, Bùi Thị Hằng, Nguyễn Văn Hải (Điếu Cày), Đỗ Thị Minh Hạnh, Nguyễn Tiến Trung.
Những đàn áp người biểu tình trong năm qua để Bắc Kinh khỏi phiền lòng là sự kiện đáng ghi nhớ tại Việt Nam.
Trước những gây hấn trên biển Đông, từ tháng Sáu đã có tụ họp biểu tình phản đối Trung Quốc vào các sáng Chủ Nhật. Lần đầu ở Sài Gòn với nhiều nghìn người tham gia và ở Hà Nội có vài trăm. Tuy bị ngăn cản nhưng nhiều trí thức và dân thủ đô đã xuống đường trong mười sáng Chủ Nhật. Cho đến khi giới lãnh đạo Bắc Kinh lên tiếng không hài lòng với những cuộc biểu tình phản đối Trung Quốc thì công an tìm cách dẹp, kể cả việc bắt giam người tham gia. Điều này cho thấy Bắc Kinh có ảnh hưởng lớn về chính trị với lãnh đạo Việt Nam. Trong khi đó về mặt kinh tế, nhiều cơ sở tài chánh của Việt Nam đang được Trung Quốc đổ tiền vào và những dự án quan trọng đều do Trung Quốc khai thác.
Hai sự kiện trong năm qua làm nổi bật lên ảnh hưởng của Trung Quốc liên quan đến y phục và lá cờ.
Truyền hình Việt Nam VTV dùng cờ Trung Quốc
 có 6 sao khi đưa tin về quan hệ Việt-Trung
vào tháng 10-2011
Một là vào tháng 9 khi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tiếp Ủy viên Quốc vụ Viện Đới Bỉnh Quốc ông mặc bộ âu phục giống y khách đang thăm, từ quần áo đến chiếc cà-vạt.
Hai là sự kiện cờ Trung Quốc với 6 ngôi sao đã hai lần xuất hiện tại Việt Nam, một lần trên truyền hình Hà Nội vào tháng 10 khi đài đưa tin Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng sang thăm Trung Quốc. Tuần vừa qua, khi đón Phó Chủ tịch Nước Tập Cận Bình, thiếu nhi Việt lại cầm trên tay những lá cờ 6 sao, thay vì 5 sao là cờ chính thức của nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Ngôi sao thứ sáu được những người chống Trung Quốc cho đó là dấu chỉ Việt Nam cũng là một phần của Đại Hán.Một là vào tháng 9 khi Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tiếp Ủy viên Quốc vụ Viện Đới Bỉnh Quốc ông mặc bộ âu phục giống y khách đang thăm, từ quần áo đến chiếc cà-vạt.
Thiếu nhi Việt vẫy cờ Trung Quốc
với 6 sao chào đón Phó Chủ tịch Nước Tập Cận Bình
trong chuyến viếng thăm Việt Nam vào tháng 12-2011
Phát ngôn viên bộ ngoại giao Việt Nam lên tiếng nói vụ việc lá cờ là sơ suất kĩ thuật. Nhưng lỗi lầm này xảy ra đến hai lần khiến nhiều người càng tin Bắc Kinh có ảnh hưởng lớn đối với lãnh đạo Hà Nội.
Trong năm qua, vì bị Trung Quốc chèn ép và nhiều lần gây hấn trên biển Đông nên Việt Nam đã tranh thủ tìm bạn chiến lược là các nước trong khu vực mà đa số là những chế độ dân chủ. Hơn lúc nào hết Việt Nam lại đang muốn kết thân hơn nữa với Hoa Kỳ. Những động thái đó mang đến hy vọng về một nước Việt tự do, dân chủ hơn.
Trong lịch sử cận đại, cứ khoảng hai thập niên thế giới lại chứng kiến những cuộc cách mạng dân chủ ở nhiều quốc gia. Hạt mầm dân chủ đã lỡ cơ hội nảy sinh trên đất Việt vào những thập niên 1970 và 1990.
Thập niên 2010 này phong trào dân chủ đang lan ra từ Tunisia, Ai-Cập sang Lybia, Syria. Hy vọng năm mới cách mạng dân chủ sẽ đến với Đông Á, ở đó hương hoa tự do đang bắt đầu lên mầm trên đất Myanmar và sẽ lan toả sang Việt Nam.

Top ten ấn tượng 2011

Làn sóng xuống đường biểu tình của nhân sĩ trí thức và dân chúng xứng đáng là sự kiện ấn tượng nhất trong các sự kiện ấn tượng của năm 2011
1. Biểu tình
11 cuộc xuống đường biểu tình của nhân sĩ trí thức và dân chúng tại Hà Nội và TP HCM phản đối Trung Quốc xâm phạm lãnh hải và gây hấn trên biển Đông. Tác động khiến Thủ tướng và quốc hội buộc phải đưa luật biểu tình vào chương trình dự luật sớm ban hành. Đồng thời tạo hiệu ứng đánh động ý thức chủ quyền, hóa thành chất men cho hàng loạt các chương trình và phong trào rầm rộ về biển đảo trong năm 2011.
 
2. Tổng Bí thư không dấu ấn
Trước một giai đoạn đáng ra cần tìm một nhân vật cứng rắn, quyết liệt, đòi hỏi ở sự xuất hiện của một người đứng đầu đủ tầm khuynh loát, đủ bản lĩnh bẻ lái các tình thế bức bách, thì đại hội đảng XI lại chọn ông Nguyễn Phú Trọng, một nhân vật nhu mì như… ông giáo làng lên làm Tổng Bí thư với phương châm “không dấu ấn”.
 
 
3. Thủ tướng 2 lần “xuất sắc nhất châu Á”
Trong khi tình hình kinh tế ảm đạm, bi đát nhất trong vòng 20 năm qua, lạm phát cao nhất châu Á, nhì thế giới, đời sống dân tình khó khăn, thu nhập thực tế thấp hơn 9- 10 năm về trước, thì Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng lại được báo chí nước ngoài 2 lần “ca ngợi” là “Thủ tướng xuất sắc nhất châu Á”. Lần thứ nhất là bài ngợi ca trên trang quảng cáo của 1 tờ báo lá cải của Đức. Lần 2 là một tờ báo Hàn Quốc. Tác giả của những bài “ngợi ca” đều là ông chủ của các công ty TNHH.
 
4. Quốc hội lắm đại gia
Quốc hội khóa XIII với sự góp mặt của một đội ngũ quá nhiều doanh gia máu mặt (hơn 40 đại gia). Sự góp mặt của nhóm đại gia này đã tạo ra nhiều tấn trò hề cười ra nước mắt trên nghị trường. Một nguy cơ khác đáng lo hơn: với sự ít học, thiếu hiểu biết và chí thú làm tiền, nguồn vốn “quan hệ” cùng chiếc bánh lợi ích quốc gia sẽ được chia sẻ, bấu xé ra sao và liệu có lúc nào quốc hội biến thành “sân chơi” cho nhóm thương nhân máu mặt này?
 
5. Chiến dịch chữa ghẻ cho rùa hồ Gươm
Cả thủ đô, cả nước quýnh lên vì một con rùa già ghẻ lở. Sốt sắng, chộn rộn ra quân tổng lực chữa mấy vết ghẻ lở cho một con rùa hơn cả cứu người sắp chết. Nhốn nháo lo âu như thể nước Việt sắp mất đi một loài… quốc thú! Một con rùa già ghẻ lở được thiêng hóa thành “cụ”. Chữ “Cụ” cũng được viết hoa kính cẩn như chữ “Người” khi nói về cụ Hồ Chí Minh.
 
 
6. Người Việt lạc quan nhất thế giới
Viện dư luận BVA và tổ chức quốc tế Gallup đánh giá Việt Nam là dân tộc lạc quan nhất thế giới. Trong top 10 quốc gia đầu bảng, Việt Nam chiếm vị trí số 1. Với chỉ số 61%, Việt Nam bứt xa các quốc gia cùng nhóm như Trung Quốc, Brazil, Peru (đều ở mức 49%). Báo chí và chính phủ hồ hởi reo mừng. Nhưng tôi nhìn đó là một nỗi lo. Một đất nước, một dân tộc mà chỉ số lòng tin trong dân chúng luôn ở mức hài lòng, dễ dàng chấp thuận thực tại thì đó là một dân tộc không có khao khát lớn.
 
7. Cù Huy Hà Vũ & làn sóng phẫn nộ mang tên “dân chủ”
Vụ án Cù Huy Hà Vũ đã vô tình dựng ông “như Hector người thành Troy, như Turnus người Rutuli hay như Kinh Kha người nước Vệ…”trong mắt các “nhà dân chủ” và phong trào chống đối. Đồng thời tạo nên một làn sóng phẫn nộ mang tên “dân chủ” ngập tràn các trang mạng lề trái cực đoan. Vụ án và những dư âm hậu án phơi lột những điểm bất ổn nhất của cả hai phía, chính quyền và các nhà “dân chủ”.
 
 
8. Bầu chọn Hạ Long
Vịnh Hạ Long chiến thắng trong cuộc bầu chọn “kỳ quan mới” của công ty New Open World để trở thành 1 trong 7 “kỳ quan thiên nhiên mới” của thế giới với một cuộc bầu chọn ồn ào, tốn kém, tai tiếng, một phương cách bầu chọn không khách quan, không trung thực, gian lận và thậm chí rất phản văn hóa.
9. Một thế hệ “Bộ trưởng mới”
Vương Đình Huệ, Đinh La Thăng, Nguyễn Văn Bình… với dăm ba câu chém gió và phát động phong trào kiểu tư duy đoàn hội được thổi dựng thành "hiện tượng”, bốc thơm là “một thế hệ Bộ trưởng mới” và xem như kỳ vọng lớn cho sự… thay chuyển!
 
 
 
 
 
10. Sự ồn ào của giải thưởng nhà nước & Hồ Chí Minh
Giải thưởng Nhà nước & Hồ Chí Minh năm 2011 với hàng loạt những khiếu nại kiện tụng, chửi bới inh ỏm từ các nhà “đại trí thức”. Một mùa giải ồn ào và tai tiếng. 4 ứng viên có lòng tự trọng thì tự rút ngay vòng đầu, 1 không chịu viết đơn. Người bị đánh rớt, không đoạt giải thì quay ra cạnh khóe, chửi bới hằn học hội đồng chấm giải. Chưa có năm nào giải thưởng nhà nước và HCM lại bốc mùi đến thế.

Ý tưởng về Viện Khổng Tử cho VN

Một trong những ý tưởng được phía Trung Quốc nêu ra gần đây để tăng cường quan hệ hai nhà nước là mở viện Khổng Tử tại Việt Nam như đã làm tại nhiều nơi trên thế giới.
Đề tài này vừa được nêu lại trong chuyến thăm tháng 12 của Phó Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dù hồi 2009, Thủ tướng Việt Nam đ̃a cho phép "thí điểm thành lập một BấmHọc viện Khổng Tử tại Việt Nam" nhưng không rõ sẽ đặt ở đâu và bao giờ xây dựng.
Nay, theo nhà nghiên cứu văn học Lại Nguyên Ân, nêu ý kiến của số trí thức mà ông nói là khá đông tại Việt Nam hiện nay, chuyện mở Viện Khổng Tử tại Việt Nam sẽ gặp nhiều thách thức.
Ông Lại Nguyên Ân, người có nhiều tác phẩm về giai đoạn giao thời khi văn hóa Nho giáo bị Phương Tây lấn át tại Việt Nam đầu thế kỷ 20, cho rằng chỉ để nghiên cứu Khổng giáo thôi thì công việc của một viện như thế sẽ rất bó hẹp.
Còn nếu để quảng bá văn hóa chính thống hiện nay tại Trung Quốc, một trung tâm Khổng Tử, nếu được khai trương, sẽ dễ vấp phải các chủ đề nhạy cảm trong quan hệ chính trị và ngoại giao Việt - Trung hiện nay.
Trước hết, ông Lại Nguyên Ân, hiện ở Hà Nội cho BBC biết về bối cảnh các các nước khác quảng bá văn hóa của họ ở Việt Nam:
Ông Lại Nguyên Ân: Hiện nay các nước đều đang mở các trung tâm để giới thiệu, truyền bá văn hóa của họ ở các thành phố lớn của Việt Nam. Pháp có Alliance Francaise, Nga có nhà văn hóa Nga, Đức có Viện Goethe, Anh và Nhật cũng tương tự. Tôi nghĩ trung tâm văn hóa Khổng Tử, tuy mang tên Khổng Tử nhưng chắc là dạng như thế, sẽ để thỏa mãn nhu cầu giao lưu của những người muốn tìm hiểu văn hóa Trung Quốc ở Việt Nam thì ở khía cạnh đó là điều bình thường.
Nhưng hiện nay trong quan hệ Việt Nam và Trung Quốc có những vấn đề khác, nhạy cảm như chuyện biên giới trên biển, trên đất liền, chuyện về kinh doanh, ảnh hưởng văn hóa hai bên. Ngoài những chuyện bình thường thì cũng có những vấn để nổi lên, nên trong dư luận của giới trí thức Việt Nam có một số lo ngại. Người ta nghĩ rằng Viện Khổng Tử đó có thể lại là một bàn đạp để truyền hóa một văn hóa, mà trên thực tế văn hóa đó đã được chuyển hóa, truyền bá vào Việt Nam hàng ngàn năm.
Với ảnh hưởng của nó thì Việt Nam đã học được không ít nhưng đồng thời cũng vẫn giữ được những thuộc tính văn hóa của người Việt Nam. Ở khía cạnh đó thì cũng có những lo ngại và những lo ngại đó nói cho cùng có lý do chính đáng. Tuy nhiên, những lo ngại đó cũng không phải là đáng tới mức người ta phải ngăn chặn Viện đó nếu được thành lập ở Việt Nam.
BBC: Ông và một số người quan tâm đến văn hóa châu Á ở Việt Nam có phải lo ngại rằng khi mở Viện Khổng Tử thì các ấn bản như như bản đồ Trung Quốc, cờ, và biển đảo mà Trung Quốc coi là của họ và Việt Nam cũng coi là của mình thì ngay lập tức sẽ gây ra tranh cãi?
Vâng, tôi tin là như thế. Những nước như Pháp, Anh, Nga chẳng hạn thì họ cũng phải xử lý các nhà văn hóa của họ để không làm mếch lòng, đụng chạm đến người Việt Nam thì nó mới hoạt động được. Còn nếu người Trung Quốc mở trung tâm văn hóa Khổng Tử ở đây mà lại truyền bá nguyên những chuẩn chính thống họ đang duy trì trên truyền thông của họ thì nó sẽ thành vấn đề với công chúng Việt Nam
BBC:Về các trung tâm dạy tiếng Trung tại Việt Nam thì chuyện tìm hiểu văn hóa Trung Quốc có được đón nhận rộng rãi không?
Ở Hà Nội, TP HCM đều có các trung tâm dạy tiếng Trung nhưng chủ yếu đều mang tính thương mại, đáp ứng cho những người có nhu cầu buôn bán, giao lưu qua biên giới. Ở TP. HCM còn có một cộng đồng tương đối đông người Hoa nữa. Chuyện học tiếng Hoa chủ yếu là do nhu cầu giao tiếp kinh tế thôi, chưa có gì là truyền bá văn hóa Trung Quốc cả. Còn các trường đại học dạy chuyên về ngoại ngữ thì cùng ngôn ngữ tiếng Trung cũng có nội dung văn hóa nhưng đó lại là chuyện khác.
BBC: Trong các nghiên cứu của ông về giai đoạn Tân thư, khi văn hóa Pháp du nhập Việt Nam đầu thế kỷ 20, và bỏ dần Nho giáo thì đã có câu hỏi về tính hữu dụng hay lợi ích của việc duy trì một số nét của Nho giáo. Vậy bây giờ có nhu cầu đó không và nếu Viện Khổng Tử được mở trong tương lai do Trung Quốc lập ra chỉ truyền bá Nho giáo và những ưu điểm của Nho giáo thì ông thấy có được không?
Tôi nghĩ là nếu Viện đó chỉ bó gọn vào những vấn đề của Khổng giáo thôi thì chính Viện đó sẽ thiếu sức sống rõ rệt. Tôi nghĩ là họ sẽ không chọn cách đó mà sẽ làm như người Đức chọn ông Goethe và thông qua tên ông Goethe để đặt viện cho giao lưu Đức – Việt. Có lẽ họ sẽ chỉ chọn tên ông Khổng Tử để làm tất cả các việc liên quan đến văn hóa Trung Quốc, và ở đấy có giao lưu giữa người Việt và người Trung Hoa về văn hóa. Chứ còn nếu khuôn lại trong phạm vi ông Khổng Tử và Khổng giáo thôi thì sẽ rất hẹp.
Vì hiện nay không chỉ ở Việt Nam mà cả và trong vùng Đông Nam Á trong giới học thuật người ta vẫn tiếp tục nghiên cứu ảnh hưởng của Khổng giáo, từ nguồn cho đến suốt trong lịch sử xã hội.
Sự đánh giá cả tích cực và tiêu cực về ảnh hưởng đó vẫn còn mãi trong giới nghiên cứu không chỉ ở Việt Nam mà cả ở các nước trong vùng Đông Á này. Thành thử ra tôi tin là họ sẽ không chọn góc độ đó, họ sẽ chỉ mượn cái tên thôi.
BBC: Liệu ý tưởng về một Khổng Tử kiểu mới có cần thiết cho Việt Nam bây giờ không?
Những ý tưởng trình bày về một Khổng Tử kiểu mới sẽ lạc lõng ở Việt Nam. Vì Khổng Tử kiểu cũ, trong truyền thống người Việt Nam đem về, tại các Văn Miếu, và Văn Chỉ ở các tỉnh, những người theo Nho học đến đó, giao tiếp xung quanh các học thuyết của Khổng tử. Nhưng thực ra, trong quá khứ chỉ có những người đi học ở các trường sở của Nho giáo đó mới trở thành môn đồ của những Văn Miếu, Văn Chỉ đó.
Nho học đã bị chấm dứt từ những năm 1906 -1907 nên sau đó, dần dần thế hệ những môn sinh chính cống của Khổng tử đã không còn nữa, họ đã chết hết cả rồi.
Nên ngày nay tại các Văn Miếu hay Văn Chỉ có những người đến đó, theo tôi, vì họ có ngưỡng vọng thế thôi chứ rất ít người có thể giao lưu với nhau về các vấn đề học thuật của Khổng giáo. Những vấn đề đó trên thực tế chỉ còn có một số nhà nghiên cứu chuyên tâm biết. Cả nước Việt Nam có thể chỉ có đếm đấu đến con số 100 người là cùng.
Thành ra tôi không nghĩ ví dụ các Viện Khổng Tử nếu hoàn toàn gắn vào thuyết Khổng Tử lại có thể tạo học thuyết hay tạo ra ảnh hưởng gì đó tại Việt Nam.
BBC: Báo Anh, tờ The Economist cuối năm nay 2011 cũng nói ngay tại Trung Quốc, Đảng Cộng sản cũng không ủng hộ 100% Khổng Tử. Tượng Khổng Tử 9,5 mét ở Thiên An Môn bị bê đi sau một thời gian, còn giới doanh nhân Trung Quốc lại thích Tôn Tử, và muốn dùng binh pháp của ông vào bành trướng kinh doanh, vậy chuyện Đảng Cộng sản Trung Quốc muốn truyền bá Khổng giáo ở Việt Nam, những người cộng sản Việt Nam có thích không?
Tôi nghĩ những người cộng sản Việt Nam ở thế hệ hiện nay họ cũng chỉ còn biết Khổng Tử một cách rất chung chung. Trên thực tế, dù họ vẫn tiếp tục những tôn chỉ của nó nhưng những phạm trù học thuyết thì họ đã xa lâu lắm rồi. Chỉ có cha ông họ biết thôi.
Thành thử tôi không nghĩ là thế hệ những người cộng sản chính thống hiện nay lại có bước ngoặt là quay lại học Khổng giáo, để lĩnh hội giáo lý, tôn chỉ của nó. Tôi không tin là họ sẽ làm như thế.